Przyprawy świata

Historia, rodzaje i właściwości najpopularniejszych przypraw stosowanych w Polsce
Rozmaryn lekarski (łac. Rosmarinus officinalis) to gatunek krzewu, który występuje w stanie dzikim w rejonie Morza Śródziemnego, Stanach Zjednoczonych i Meksyku i tam też rozmaryn ma najlepsze warunki uprawy. Do głównych producentów tej rośliny należą: Anglia, Francja, Hiszpania, Włochy, Maroko, Tunezja, Grecja oraz Meksyk. W Polsce uprawiana jest jako roślina doniczkowa. Na rynek trafiają różne odmiany handlowe rozmarynu, choć najlepszą opinią cieszy się rozmaryn prowansalski i dalmatyński. Jako przyprawy używa się suszonych, a następnie rozdrobnionych lub zmielonych liści, albo olejku destylowanego z liści i kwiatów.

Cechą charakterystyczną rozmarynu jest niezwykły aromat zarówno jego liści, jak i kwiatów oraz gorzkawo-korzenny orzeźwiający smak. Rozmaryn uprawiano już w starożytnym Rzymie, Egipcie oraz antycznej Grecji. Do dziś rozmaryn lekarski zajmuje kluczowe miejsce w światowej medycynie ziołowej.
Ciekawostki
  • Rozmaryn nazywano świeżym powiewem morza. Był uważany za symbol wiernej miłości.
  • Hiszpanie darzą go dużą czcią, gdyż według wierzeń dał schronienie Matce Boskiej w czasie ucieczki do Egiptu. Gdy powiesiła swój niebieski płaszcz na krzewie, białe dotychczas kwiaty zabarwiły się na niebiesko.
  • Rzucano go na podłogę w salach sądowych jako ochronę przed gorączką więzienną.
  • W niektórych wioskach płótno lniane suszono na krzakach rozmarynu.
  • Gałązka rozmarynu rzucona w ogień odstrasza owady.
  • W starożytności rozmaryn stosowano w formie wina i wodnych wyciągów w leczeniu padaczki czy żółtaczki, a zewnętrznie do leczenia ran.
Charakterystyka
Rozmaryn lekarski
  • Rozmaryn lekarski to aromatyczny i wiecznie zielony krzew (zioło) o wysokości do 2 m należący do rodziny jasnotowatych (łac. Lamiaceae). Jest to roślina miododajna i owadopylna.
  • Cechuje się czterokancistą, drewniejąca w drugim roku łodygą. Liście jego są wąskie i lancowate, skórzaste, brzegiem podwinięte, na wierzchu ciemnozielone, spodem kutnerowate. Przypominają krótkie igły jodły.
  • Kwiaty rozmarynu są drobne, jasnoniebieskie lub różowe z odcieniami, o dwuwargowym, dzwonkowatym 5-ząbkowym kielichu. Owoc w formie rozłupni.
  • Ziele zawiera garbniki (5-8%), olejek eteryczny (1-2,5%), kwas rozmarynowy (2-5%), kwas kawowy, kwas chlorogenowy; dwuterpeny: kwas karnozolowy, karnozol (do 4,6%), rozmaridofenol, rozmanol; trójterpeny: kwas oleanolowy, kwas ursolowy, alfa-amyryna, beta-amyryna, betulina; flawonoidy, fitosterole i rozmarichinon.
  • Olejek eteryczny rozmarynu zawiera cyneol (17-35-50%), borneol (8-10-20%), estry borneolu (2-7%), kamforę (10-15-25%), pinen (15-25%), verbenon (1-8%), terpineol (12%), kamfen (5%).
Zastosowanie i działanie
  • Sztuka kulinarna:
    • rozmaryn jako roślina przyprawowa stosowana jest praktycznie we wszystkich kuchniach świata, jednak jako baza stosowana jest przede wszystkim w kuchni hiszpańskiej, bałkańskiej i meksykańskiej;
    • dodawany jest zarówno do mięs, sosów, wędlin, jak i do sałatek czy warzyw - potraw słodkich i kwaśnych, gotowanych, pieczonych i duszonych. Przyprawa ta wzmacnia ich smak i nadaje niepowtarzalnego aromatu.
    • zioło to jest także dodawane do galaretek, dżemów, ciastek, ciast, ziołowych biszkoptów, galaretek, miodu czy wina i oliwy;
    • ważny składnik przy produkcji włoskiego chleba "focaccia" i innych ziołowych chlebów;
    • w przypadku użycia świeżych i kandyzowanych liści rozmaryn dodatkowo służy do ozdabiania potraw;
    • rozmaryn lekarski to także środek zapachowy do napojów alkoholowych, mrożonych deserów, cukierków, budyniów czy do podobnych produktów;
    • niektóre substancje zioła stosowane są również do konserwowania żywności.
  • Lecznicze:
    • rozmaryn w formie naparu używany jest do płukania włosów w celu poprawienia cyrkulacji krwi w obrębie skóry głowy; zasadniczo rozmaryn poprawia krążenie krwi oraz podnosi niskie ciśnienie krwi, co przekłada się na jego zastosowanie w zespole Reynauda, który charakteryzuje się słabym krążeniem krwi w dłoniach oraz stopach;
    • napar z rozmarynu lekarskiego, jak i olejek aromatyczny może być również dodany do kąpieli (2 ml). Ma to działanie pobudzające, wspomaga koncentrację oraz pamięć;
    • rozmaryn lekarski jest także stosowany w przypadkach depresji oraz apatii, gdzie łagodzi stany letargii oraz wyczerpania nerwowego;
    • działanie odkażające;
    • wewnętrznie, napary z rozmarynu stosuje się na niestrawności żołądkowe oraz jako pomocnicza terapia w przypadku schorzeń reumatycznych;
    • zioło to jest również stosowane w leczeniu nerwowości, napięcia nerwowego, wyczerpania, apatii, depresji, problemów ze spaniem, jak również służy jako środek odżywczy podczas rekonwalescencji.
  • Inne zastosowania:
    • składnik potpourris i pachnących torebek umieszczanych w szafach i szufladach z ubraniami;
    • ozdoba ogrodu - idealny do formowania;
    • herbata dobrze nadaje się do płukania jamy ustnej, jako preparat do odświeżający.
Uprawa
  • Na świecie hoduje się mnóstwo odmian rozmarynu, m.in. płożących się, karłowatych, różnie ulistnionych czy różnie ubarwionych.
  • W Polsce rozmaryn uprawiany jest jako roślina pokojowa w doniczkach. Jest to "staroświecka" roślina uprawna – jedna z najdawniej uprawianych u nas roślin doniczkowych. Latem można ją przetrzymywać na werandach, balkonach i w ogródku.
  • Stanowisko uprawy powinno być nasłonecznione i zabezpieczone przed niskimi temperaturami.
  • Idealna gleba to ziemia lekka, sucha i bogata w wapń.
  • Roślina nie lubi nadmiaru wody, dlatego należy podlewać ją regularnie aczkolwiek rzadko.
  • Rozmaryn rozmnaża się dobrze przez sadzonkowanie pomiędzy lipcem a sierpniem. Dobrze jest dodatkowo obrywać pędy wierzchołkowe, gdyż zapobiega to rozrostowi wzwyż i przyczyni się do zagęszczenia rośliny. Hodując rozmaryn w doniczkach warto co roku przesadzać rozmaryn do większych doniczek i uzupełnić świeżą glebę. Na zimę trzeba koniecznie uchronić rozmaryn przed mrozem i ustawić go w pomieszczeniu.
  • Zioło bardzo wolno kiełkuje i rośnie z nasion, najlepiej jest kupić gotową roślinkę. Jeśli natomiast mamy już roślinkę, możemy ją rozmnożyć za pomocą odcięcia łodygi. Uciąć młodą gałązkę rozmarynu lekarskiego, długą na na 10-15 cm, z wierzchołka rośliny. Zerwać liście od spodu na wysokość 4 cm. Umieścić gałązkę zioła w mokrym piasku w celu ukorzenienia się rośliny. Proces ukorzenienia się rośliny najczęściej trwa około 5-6 tygodni.
  • W przypadku większych terenów rozmaryn sieje się latem bezpośrednio do gruntu. W początkowych dwóch miesiącach należy zapewnić stałą wilgotność ziemi.
  • Zbiór następuje pomiędzy majem a wrześniem. Należy je ścinać krótko nad ziemią (10 cm).
  • Zbieranie liści, łodyg oraz kwiatów rozmarynu z domowych upraw wykonujemy na bieżąco zgodnie z potrzebami.
  • Liście oraz łodygi rozmarynu lekarskiego do ususzenia powinny być zbierane zanim zioło zacznie kwitnąć, ponieważ w tym czasie jego aromat jest najsilniejszy.
  • Rozmaryn lekarski może rosnąć w doniczce 3 do 4 lat zanim zostanie zastąpiony nową rośliną.
Wskazówki i porady
  • Najskuteczniejszym sposobem przechowania rozmarynu jest suszenie całych gałązek, a następnie oddzielanie liści. Wysuszone liście najlepiej jest trzymać w papierowej torebce.
  • Z liści rozmarynu otrzymuje się antybakteryjny środek do mycia.
  • Zgniecione i dodane do kąpieli liście rozmarynu poprawiają krążenie i podnoszą niskie ciśnienie krwi. Dzieje się tak za sprawą jednego ze składników chemicznych rozmarynu - diosmetinu, który ponadto pozytywnie wpływa na koncentrację i pamięć.
  • Kwiaty rozmarynu lekarskiego są łagodniejsze w smaku niż reszta zioła.
  • Łodyga rozmarynu doskonale służy za naturalne patyczki do szaszłyków, które obok funkcjonalności nadają szaszłykowi niepowtarzalnego smaku i zapachu.
  • Rozmaryn używany jest w medycynie do regulowania cyklu miesiączkowego (może powodować menstruację) a w przypadku kobiet w ciąży może być przyczyną poronienia. Dlatego też kobiety z problemami menstruacyjnymi lub kobiety w ciąży powinny skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia bezpiecznej dawkę tego zioła.

Reklama

София plus.google.com/102831918332158008841 EMSIEN-3